इस्रायलने मंगळवारी दक्षिण बेरूतच्या उपनगरांवर, दक्षिण लेबनॉन आणि ईशान्य बेका व्हॅलीमध्ये अचूक हवाई हल्ले करून दहशतवादी गट हिजबुल्लाच्या उत्पन्नाचा मुख्य स्रोत मानल्या जाणाऱ्या अल-कर्द अल-हसन (AQAH) ला लक्ष्य केले. AQAH ही हिजबुल्लाची आर्थिक यंत्रणा म्हणून ओळखली जाते, ज्यामुळे त्याच्या ऑपरेशन्सला निधी मिळतो. रविवारी रात्री उशिरा सुरू झालेले हे हल्ले सोमवारी सकाळपर्यंत चालले आणि त्याचा उद्देश हिजबुल्लाच्या आर्थिक साधनांचा विनाश करणे, तसेच त्यांची निधी गोळा करण्याची क्षमता कमकुवत करणे हा होता.
हिजबुल्लाच्या उत्पन्नाचा मुख्य स्रोत – अल-कर्द अल-हसन
अल-कर्द अल-हसन (AQAH) या संस्थेची स्थापना 1983 मध्ये झाली. “परोपकारी कर्ज” असे अनुवादित होणारी ही संस्था इस्लामिक वित्तीय तत्त्वांचे पालन करते. AQAH चे मुख्य उद्दिष्ट लेबनॉनमधील शिया समुदायाला, विशेषत: हिजबुल्लाशी संलग्न असलेल्या लोकांना व्याजमुक्त कर्ज उपलब्ध करून देणे हे आहे. ही संस्था सोने, दागिन्यांवर कर्ज पुरवते, ज्यामुळे आर्थिक अडचणीत असलेल्या लोकांना मदत होते. लेबनॉनच्या खालावत चाललेल्या अर्थव्यवस्थेमुळे अशा कर्जांवर हिजबुल्लाचे नियंत्रण वाढले आहे, ज्यामुळे AQAH ला शिया समुदायातील महत्वाची संस्था मानले जाते.
अल-कर्द अल-हसन च्या लेबनॉनभरात सुमारे 30 शाखा आहेत, त्यातील अनेक शाखा बेरूतच्या हिजबुल्लाच्या प्रभावाखालील भागांमध्ये आहेत. विशेषतः 2019 मध्ये लेबनॉनच्या आर्थिक संकटादरम्यान, पारंपारिक बँकिंग संस्थांनी ठेवीदारांच्या खात्यातील निधीवर प्रवेश मर्यादित केला असताना AQAH ने कर्जासाठी रोख रक्कम वितरित करणे सुरूच ठेवले. AQAH चे असंख्य ग्राहक आहेत, जे पारंपरिक बँकिंग प्रणालीवर अवलंबून न राहता त्याच्या कर्ज सुविधांचा लाभ घेतात.
AQAH चे वित्तीय कार्य आणि निर्बंध
लेबनीज सरकारकडून अधिकृत असलेली AQAH संस्था अमेरिकेच्या ट्रेझरी विभागाकडून निर्बंधांखाली आली आहे. अमेरिकन सरकारने AQAH ला हिजबुल्लाचा आर्थिक स्रोत असल्याचा दावा केला असून, हे खाते शेल खात्यांद्वारे जागतिक वित्तीय प्रणालीमध्ये हिजबुल्लाला प्रवेश सुलभ करून देतात. यावरून अमेरिकेने AQAH वर निर्बंध घातले आहेत, कारण त्याचे आर्थिक स्रोत हिजबुल्लाच्या दहशतवादी कृतींसाठी वापरण्यात येतात, असा आरोप करण्यात आला आहे. लेबनॉनमधील शिया समुदायाला ही संस्था व्याजमुक्त कर्ज पुरविते; मात्र, याचाच वापर हिजबुल्लासाठी मोठा निधी निर्माण करण्यासाठी केला जातो.
AQAH ही संस्था हिजबुल्लाच्या आर्थिक यंत्रणेचा एक भाग असल्यामुळे, विशेषतः 1982 मध्ये इस्रायलच्या लेबनॉनवरील आक्रमणानंतर त्याचे महत्त्व वाढले आहे. हिजबुल्लाने लेबनॉनमधील शिया समुदायावर प्रभाव वाढवण्यासाठी हवाला नेटवर्क आणि इतर आर्थिक पद्धतींचा वापर केला आहे. AQAH ही लेबनॉनमधील हवाला प्रणालीबरोबरच हिजबुल्लाच्या आर्थिक प्रणालीची कळसूत्री संस्था आहे. अल-कर्द अल-हसन लेबनीज नागरिकांसाठी, विशेषतः हिजबुल्लाचे समर्थक असलेल्या शियांसाठी, लहान-मोठे कर्ज उपलब्ध करून देऊन विविध खर्च उभारण्याचे काम करते, जसे की विवाह, शिक्षण, लहान व्यवसायांसाठी कर्ज देणे. लेबनॉनच्या आर्थिक संकटाच्या काळात AQAH ने आपल्या ग्राहकांना रोख काढण्याची मुभा दिली होती.
हिजबुल्लाच्या वित्तीय नेटवर्कवर इस्रायलचा हल्ला
इस्रायली संरक्षण दल (IDF) ने अल-कर्द अल-हसन च्या कमीतकमी 15 शाखांवर हवाई हल्ले केले आहेत. IDF ने सांगितले की, या हल्ल्यांचा उद्देश हिजबुल्लाच्या आर्थिक साधनांचा विनाश करणे आणि त्यांचा निधी गोळा करण्याची क्षमता कमकुवत करणे आहे. हिजबुल्लाच्या विविध आर्थिक योजनांवर तुटवडा आणण्याच्या हेतूने बेरूत आणि इतर भागांमध्ये युनायटेड स्टेट्सद्वारे निर्बंधित AQAH च्या शाखांवर इस्रायलने अचूक हल्ले केले आहेत.
IDF च्या माहितीनुसार, बेरूतमधील एका रुग्णालयाच्या तळघरात हिजबुल्लाच्या आर्थिक साधनांचा बंकर होता, ज्यामध्ये लाखो डॉलर्स रोख आणि सोने साठवले गेले होते. इस्रायली प्रवक्त्यांनी सांगितले की, या बंकरचा वापर हिजबुल्लाच्या लष्करी कारवायांसाठी निधी निर्माण करण्यासाठी केला जात होता. इस्रायलच्या हवाई हल्ल्यामुळे हिजबुल्लाच्या निधीची व्यवस्था खंडित होऊन त्यांच्या क्रियाकलापांवर परिणाम होईल, असे IDF ने सांगितले.
इस्रायलच्या रणनीतीतून हिजबुल्लाच्या उत्पन्नावर परिणाम
अल-कर्द अल-हसन दरवर्षी इराणकडून $750 दशलक्ष निधी मिळविते, जो हिजबुल्लाच्या शस्त्रे खरेदी, लढाऊ पगार, अंमली पदार्थ तस्करी, मनी लाँड्रिंग अशा गैरकृत्यांसाठी वापरला जातो, असे इस्रायली अधिकाऱ्यांचे मत आहे. हिजबुल्लाच्या आर्थिक प्रणालीवर हा मोठा आघात मानला जात असून, यामुळे हिजबुल्लाचे दहशतवादी कारवाया रोखण्यासाठी मोठा प्रयत्न होत आहे.
ही आर्थिक मदत हिजबुल्लासाठी महत्त्वाची ठरली आहे आणि AQAH ने दिलेल्या निधीमुळे हिजबुल्लाच्या क्रियाकलापांना बळकटी मिळत आहे.
इस्रायल आणि हिजबुल्लामधील संघर्षात AQAH सारख्या वित्तीय संस्थांची भूमिका महत्वाची ठरली आहे. अल-कर्द अल-हसन वर हल्ल्याच्या माध्यमातून इस्रायलने हिजबुल्लाच्या आर्थिक स्रोतांना धक्का दिला आहे, ज्यामुळे गटाच्या निधी गोळा करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो. या प्रकारच्या कारवाईंमुळे लेबनॉनमधील आर्थिक अस्थिरता आणि तणाव वाढण्याची शक्यता आहे, तसेच हिजबुल्लाच्या समर्थकांमध्ये मोठा असंतोष निर्माण होऊ शकतो. इस्रायल आणि हिजबुल्लाच्या यापुढील हालचालींकडे जगाचे लक्ष राहणार आहे.
