कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स हे मोठ्या कंपनीसाठी नियमपुस्तकासारखे असते. अनेक प्रवासी असलेल्या एका मोठ्या जहाजाची कल्पना करा. जहाजाला सुरक्षितपणे चालवण्यासाठी आणि जहाजावरील प्रत्येकाची काळजी घेण्यासाठी कॅप्टन आणि क्रू आवश्यक आहे. त्याचप्रमाणे, कंपनीमध्ये, पैसे गुंतवणारे भागधारक (प्रवासी) असतात आणि कंपनी चालवणारे व्यवस्थापक (क्रू) असतात.
कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स हा नियम आणि पद्धतींचा संच आहे. आणि या नियमावलीमुळेच कंपनी स्टॅकहोल्डर्स चा विश्वास कमावू शकते. कंपनी चालवणारे व्यवस्थापक त्यांची कामे योग्यरित्या करत आहेत कि नाही किंवा मायनॉरिटी शेअरहोल्डर्स चे हक्क त्यांना मिळत आहेत का नाहीत अश्या व इतर बऱ्याच गोष्टींवर नियंत्रण ठेवले जाते.
या नियमांमध्ये निर्णय कसे घेतले जातात, पैशांचे व्यवस्थापन कसे केले जाते, लोकांना कसे कामावर घेतले जाते आणि कामावरून काढून टाकले जाते आणि कंपनी तिच्या भागधारकांशी कसा संवाद साधते यासारख्या गोष्टींचा समावेश होतो. या मागचे ध्येय कंपनी प्रामाणिकपणे, पारदर्शकपणे आणि सहभागी असलेल्या प्रत्येकाच्या हितासाठी कार्यरत आहे याची खात्री करणे हे आहे. जेव्हा कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स मजबूत असते तेव्हा ते कंपनीवर सर्वच स्टेकहोल्डर्सचा विश्वास निर्माण करण्यास मदत करते आणि नियम पळणारी कंपनीच दीर्घकाळात चांगली कामगिरी आणि यश मिळवू शकते.
कॉर्पोरेट गव्हर्नन्सचे फायदे
१. चांगले कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स पारदर्शक नियम आणि नियंत्रणे तयार करते आणि भागधारक, संचालक, व्यवस्थापन आणि कर्मचाऱ्यांचे हित साधते.
२. कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स गुंतवणूकदार, समुदाय आणि सार्वजनिक अधिकारी यांच्यात कंपनी बद्दल विश्वास निर्माण करण्यात मदत करते.
३. कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स गुंतवणूकदार आणि भागधारकांना कंपनीच्या दिशा आणि व्यवसायाच्या अखंडतेची स्पष्ट कल्पना देऊ शकते.
४. हे दीर्घकालीन आर्थिक व्यवहार्यता, संधी आणि परतावा यांना प्रोत्साहन देते.
५. त्यातून भांडवल उभारणीची सोय होऊ शकते.
६. चांगल्या कॉर्पोरेट गव्हर्नन्समुळे शेअर्सच्या किमती वाढू शकतात.
७. लवचिकता आणि दीर्घकालीन यशासाठी ही एक चांगली योजना आहे.
कॉर्पोरेट गव्हर्नन्सची तत्त्वे
१. पारदर्शकता: याचा अर्थ कंपनी कशी कार्य करत आहे याबद्दल प्रामाणिक माहिती देणे. हे कारच्या खिडक्या स्पष्ट असल्यासारखे आहे जेणेकरून तुम्ही आत काय चालले आहे ते पाहू शकता. कंपनीला भागधारक आणि लोकांसह माहिती सामायिक करुन प्रत्येक स्टेकहोल्डरला कंपनीमध्ये काय होत आहे याची माहिती देणे आवश्यक आहे.
२. उत्तरदायित्व: जसे आपण लोकांना त्यांच्या कृतींसाठी जबाबदार धरतो, त्याचप्रमाणे कंपनीलाही जबाबदार धरले पाहिजे. त्यांच्याकडून चुका झाल्या किंवा काही चूक झाली तर त्यांनी जबाबदारी स्वीकारून ती दुरुस्त करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे.
३. निष्पक्षता: कंपन्यांनी प्रत्येकाशी प्रामाणिकपणे वागले पाहिजे, मग ते कर्मचारी, ग्राहक किंवा भागधारक असोत.
४. जबाबदारी: कंपन्यांची केवळ पैसे कमविण्याचीच नव्हे तर समाजासाठी सकारात्मक योगदान देण्याचीही जबाबदारी असते. यामध्ये पर्यावरणास अनुकूल असणे, स्थानिक समुदायांना पाठिंबा देणे किंवा कर्मचाऱ्यांना चांगले वागवणे अश्या गोष्टींचा समावेश होतो.
५. जोखीम व्यवस्थापन: यामध्ये कंपनीला संभाव्य धोके ओळखणे, जसे की आर्थिक, कायदेशीर किंवा प्रतिष्ठेची जोखीम आणि त्यांना संबोधित करण्यासाठी धोरणे आखणे आवश्यक आहे. ही जोखीम कमी करण्यासाठी धोरणे आणि कार्यपद्धती लागू करून, कंपनी तिच्या हितांचे रक्षण करू शकते आणि कोणत्याही महत्त्वाच्या जोखमीबद्दल आणि त्यांच्या व्यवस्थापनाबद्दल भागधारकांना माहिती देऊ शकते.
कॉर्पोरेट गव्हर्नन्सचे मूल्यांकन करणे म्हणजे तोटा किंवा दिवाळखोरी यांसारख्या समस्या टाळण्यासाठी कंपनी व्यवस्थित व्यवस्थापित आहे की नाही हे तपासणे. एक गुंतवणूकदार म्हणून, तुम्ही कंपनीच्या विविध पैलूंवर लक्ष देऊ शकता जसे की ती नियमांचे पालन करत आहे की नाही. माहितीच्या बाबतीत ते किती पारदर्शक आहेत, ते त्यांच्या अधिकाऱ्यांना कसे पैसे देतात, ते जोखीम कसे व्यवस्थापित करतात, ते स्टेकहोल्डर्स चे वाद कसे हाताळतात, त्यांच्या संचालक मंडळावर कोण बसते आणि ते इतर बदलांसारख्या समस्यांना कसे सामोरे जातात याचा समावेश आहे. त्यांचे विक्रेत्यांशी चांगले संबंध आहेत का आणि ते शेअरहोल्डर्सच्या तक्रारी कशा हाताळतात हे देखील तुम्ही तपासू शकता.
वाईट प्रशासन पद्धतींमध्ये लेखापरीक्षकांसोबत चांगले काम न करणे, चांगल्या कामगिरीशिवाय अधिका-यांना जास्त पगार देणे आणि गरज पडल्यास भागधारकांना बदलण्यास कठीण असणारे संचालक मंडळ स्थापित असणे याचा समावेश आहे
कॉर्पोरेट गव्हर्नन्सची उदाहरणे: चांगली आणि वाईट
चांगला कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स असलेल्या कंपनी:
टाटा समूह: टाटा समूहाची त्याच्या निष्पक्ष आणि मुक्त व्यवस्थापन शैलीसाठी प्रशंसा केली जाते. त्यांच्याकडे विविध कौशल्ये आणि अनुभव असलेले वैविध्यपूर्ण संचालक मंडळ आहे. गुंतवणुकदार आणि कर्मचारी यांसारख्या गुंतलेल्या प्रत्येक स्टेकहोल्डरला ते नियमितपणे माहिती सामायिक करून कळवतात आणि पारदर्शक व्यवहार ठेवतात. टाटा समूह नैतिक व्यवसाय पद्धती देखील पाळतो आणि जोखीम चांगल्या प्रकारे व्यवस्थापित करतो.
इन्फोसिस: इन्फोसिस हे शेअरहोल्डर्ससाठी एक चांगली कंपनी म्हणून ओळखली जाते. वेळेवर माहिती देवून ते गुंतवणूकदारांना लूपमध्ये ठेवतात. कंपनी किती चांगली कामगिरी करतीये यावर आधारित ते त्यांच्या उच्च अधिकाऱ्यांना पैसे देतात आणि सहभागी असलेल्या प्रत्येकासाठी काय सर्वोत्तम आहे याचा ते नेहमी विचार करतात.
वाईट कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स असलेल्या कंपनी
IL&FS (इन्फ्रास्ट्रक्चर लिसिंग अँड फायनान्शियल सर्व्हिसेस): खराब व्यवस्थापन आणि अस्पष्ट निर्णयक्षमतेमुळे IL&FS ला मोठ्या संकटाचा सामना करावा लागला. उच्च अधिकारी एकमेकांशी खूप जोडलेले होते, ज्यामुळे हितसंबंधांच्या संघर्षासारख्या समस्या निर्माण झाल्या. काय घडत आहे यावर त्यांनी बारीक लक्ष ठेवले नाही आणि परिणामी, ते त्यांच्या पैशाचे योग्य व्यवस्थापन करू शकले नाहीत, ज्यामुळे मोठा आर्थिक गोंधळ झाला.
सत्यम कॉम्प्युटर सर्व्हिसेस: सत्यम कॉम्प्युटर सर्व्हिसेसच्या संस्थापकाने फसवणूक केल्याची कबुली दिल्याने ते अडचणीत आले. ते किती पैसे कमावत आहेत याबद्दल खोटे बोलले आणि संख्याही बदलल्या. सर्व काही प्रामाणिकपणे केले जात आहे की नाही हे तपासण्यासाठी त्यांच्याकडे चांगल्या यंत्रणा नाहीत हे यावरून दिसून आले. त्यांच्या संस्थापक मंडळाने गोष्टींवर बारकाईने लक्ष ठेवले नाही, आणि त्यामुळे, खूप उशीर होईपर्यंत काय चूक होत आहे ते त्यांना कळलेच नाही.
थोडक्यात, कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स हे कंपन्यांसाठी नियमपुस्तकासारखे असते. कर्मचाऱ्यांना वाजवी पगार देण्यापासून जोखीम व्यवस्थापित करणे आणि पर्यावरणाचे रक्षण करण्यापर्यंत सर्वकाही कसे चालवायचे ते ते त्यांना सांगते. ते समस्यांची तक्रार कशी करतात आणि अवघड परिस्थिती कशी हाताळतात हे देखील मार्गदर्शन करते.
